HER KİTAP YAZANI YAZAR MI KABUL ETMELİYİZ?

YENİ ÇIKANLAR – İlk kez 2007 yılında yayımlanan Türk Edebiyatında Yazarlar ve Şairler Sözlüğü’nün genişletilmiş baskısı okurlarla buluştu. 1700 şair ve yazarın yer aldığı bu sözlük, araştırmacı yazar Hikmet Altınkaynak’ın titiz ve sistematik çalışmasının bir ürünü.

Röportaj: Emel Koşar

Türk Edebiyatında Yazarlar ve Şairler Sözlüğü’nü genişleterek tekrar yayımladınız. Hazırladığınız sözlükte 1700 şair ve yazarın yaşam öykülerine ve yapıtlarına yer verdiniz. Adı geçen sözlüğü hazırlamaya ne zaman başladınız? Nasıl bir çalışma yöntemi belirlediniz?

Sözlüğü 1993 yılı başlarında tasarladım, planladım, çalışmalara başladım. İlk adım olarak madde başı, yani isimleri belirledim. İkinci adım için madde başlarının içerik planının alt başlıklarını saptadım. Şöyle bir çalışma yöntemini belirledim: A.YAŞAMI 1.Doğum bilgileri 1.1 Doğum yeri 1.2. Doğum tarihi 2. Öğrenim bilgileri. 2.Öğretim yılları 2.1. İlköğretim yılları 2.2. Ortaöğretim yılları 2.3. Yüksek öğretim yılları. 3. İş yaşamı bilgileri 3.1. Memurluk/işçilik vs. 4. Yaşamı boyunca geçirdiği önemli olaylar. 4.1. Askerlik yılları 4.2. Önemli hastalıkları 4.3. Önemli yurtiçi ve yurtdışı gezileri 5. Ölüm bilgileri 5.1. Ölüm yeri 5.2. Ölüm tarihi 5.3. Ölüm nedeni (hastalık, trafik kazası vs.) 5.4. Mezar yeri.

B.SANATI VE ESERLERİ 1.İlk eserleri 1.1. Ne türde eserler yazdı 1.2. Nerelerde yayımlandı 1.3. İlk olarak hangi eser(ler)iyle tanındı. 2. Sanatı  2.1. Sanatının temel özellikleri  2.2. Sanat hayatının dönemleri  2.3. Sanatına yön veren (etkilendiği) kişiler ve/veya akımlar 2.4. Edebiyata getirdiği yenilikler ve kazandırdıkları 2.5. Önemli başarıları, ödülleri 3. Sanatı ve eserleri üzerine yapılanlar 3.1. Hayattayken basılamayan eserlerinin basımı 3.2. Hayatı, sanatı ve eserleri üzerine yapılan yayımlar 4. Eserleri4.1. Eserleri ve çevirileri (yayım sırası ve türlerine göre)

Sözlükte yer alan isimleri belirlerken neye dikkat ettiniz? Şair ve yazarların kendilerinden veya ailelerinden bilgi aldınız mı?

İsim belirlemede tarihsel çizgiye dikkat ettim. Var olan tüm edebiyat tarihimizi anlatan kitapları gözden geçirdim. Edebiyatçıları saptadım. Bunların kronolojik ve alfabetik bir sıralamalarını yaptım. Bunu 20. Yüzyılın sonuna kadar getirmek kolay. Ama 2000 yılından sonra günümüze getirmek, çok zor.

Sözlüğe başlarken yazarlara gönderdiğim mektupla biyografilerini kendilerinden istedim. Yazılı metinler/kaynaklar aldım, az da olsa. Ancak onları da zaman içinde güncellemek gerekiyordu. Bunun için de son dönemde pek çok önemli adı kendisine, yaşamını yitirmişse, en yakınına güncellettim. Dolayısıyla ailesiyle hep iletişim içinde oldum/oluyorum.

Kısacası iyi niyet ve iyimserlikle, tanıyabildiğim, kavrayabildiğim kadarıyla bir liste yaptım. Esnek bir listeydi bu. Bu listeden çıkarma olmasa da sürekli yeniler eklenerek gelişen bir liste oldu. Ölçütüm kitabı az da olsa, yazarlık şairlik yeteneği olan yazarları ve şairleri sözlüğe almak…

Çok doğaldır ki, bütün bunlar yürüyen gerçekler karşısında bazen yetersiz konuma düşme tehlikesini taşıyor. Onları da yeni baskılarda tamamlama gibi bir yol her zaman için açık.

Türk Edebiyatında Yazarlar ve Şairler Sözlüğübüyük bir emeğin ürünü. Temel kaynaklarımızdan biri. Sözlüğünüzle ilgili ne tür tepkiler aldınız?

Her sözlük, her seçki için kaçınılmaz olan övgü dolu, işin, emeğin büyüklüğünü ortaya koyan yazılar olduğu gibi –ki bunlar çoğunlukta–, eksik olan isimleri sıralayıp bunlar neden yok diyerek, çalışmaya olumsuz bakan yazılar da yayımlandı. Olabilir. Onlardan da yararlanmaya çalıştım.

Sözlükte unutulmuş pek çok şair, yazar, akademisyen yer alıyor. Örnek aldığınız veya faydalandığınız çalışmalar hangileri?

Yaptığım iş kamusal olsa da sözlüğüm sivil bir sözlük. Nesnel değerlendirme ölçütlerini kullansam da sonuçta her şey kendi bilgim çerçevesinde şekillendiği için zaman zaman öznellikten kurtulamıyor demek ki! O zaman konuya unutulmuş olmaktan çok bir de yeterince bilgi edinilmemiş ya da yeterince kendilerini duyuramamış şair, yazar olarak bakmak daha yerinde olur diye düşünüyorum. Ayrıca tüm akademisyenleri yazar olarak kabul edecek miyiz? Onlar mesleklerini yapıyor, bir yandan da o mesleğin gereği olarak çalışmalarını kitaplaştırıyorlar. Her kitap yazanı yazar kabul edeceksek, bu işin içinden çıkmak mümkün değil. O zaman bu çalışma sözlük değil, katalog olur. Dahası o bile yeterli olmaz. Çünkü TÜİK’e göre, 2016’da 404.129.293 kitap yayımlanmış. Bunun yüzde 56’sını eğitim alanındaki kitaplar, ders kitapları oluşturuyor. Geriye 200 milyon kitap kalıyor. 65 bini, yeni bir kitap. Şunu söylemeye çalışıyorum. Kitap üretimi o kadar çok ki, önceki TYB Başkanı Metin Celâl yazdı (Cumhuriyet, 16 Mayıs 2018) “…sırf yeni çıkan kitap çeşidinde değil yıllık ciro olarak da dünyanın 11. yayıncılık sektörü”yüz diye yazdı! Sözü şuna getirmek istiyorum, her kitap yayımlayanı şair/yazar sayacak mıyız? Yararlandığım, örnek aldığım çalışmaları isim olarak saymama gerek yok, çünkü en nesnelleri beş altı sözlüğü geçmez. Ama onlar içinde içtenlikle söylüyorum ki, benim çalışmam hem en kapsamlı, hem en güncel. Bunun için çok iyi olduğunu söyleyebilirim, ama mükemmeldir diyemem. Dilerim onu yapanlar da çıkar.

Öte yandan pek çok maddede, madde sahiplerinden, yakınlarından ya da o alanın uzmanlarından yardım aldım. Herhangi bir şair yazarın kitapta yer almaması şunlara bağlı olabilir: 1.Unutmak. 2.İletişimsizlik (örneğin form gönderiyorum, gelmiyor, geliyor ama vakti geçmiş oluyor, bu yüzden sıralamada yer alamıyor. 3.Yeterli bilgi sahibi olmamak 4.Tanınmamamışlık (örneğin kendi yazdığı ya da yayımlanan biyografilerde beş kitabı görünüyor. Bunu doğrulamak için Milli Kütüphane sitesinde bunu göremiyorsunuz. Orada örneğin kitap sayısı bir olarak görünüyor.

“Eyüboğlu, Bedri Rahmi” maddesinde Nâzım Hikmet’in -Bedri Rahmi’nin Karadutkitabıyla ilgili- Sabahattin Eyüboğlu’na yazdığı üç mektuptan söz ettiniz. Söz konusu mektuplar Hughette Eyüboğlu’nun hazırladığı Biz Mektup Yazardık!adlı kitapta yer almakta. Sözlüğünüz sıradan bir sözlükten öte değerlendirmelerin yer aldığı bir kaynak. Sözlüğünüzün bilgi birikiminizi yansıttığını düşünüyor musunuz?

Teşekkür ederim. Ancak yalnızca benim bilgi birikimimi yansıttığını söylersem, doğru olmaz, çünkü çok sayıda yazar, şair, bilim insanının da birikimlerini yansıtıyor sözlüğüm. Başarılıysam herkesin katkısı olduğu için.

Sözlük maddelerinde ilgili şair/yazarın yaşam öyküsüne ve yapıtlarına yönelik eserlerden de söz ediyorsunuz. Bu bağlamda sözlüğünüzünaraştırmacılara ve öğrencilere yol gösterdiğini söyleyebilir miyiz?

Elbette söyleyebiliriz. Çünkü her biyografi, aslında o yazar/şair için yazılabilecek biyografyanın çekirdeğini oluşturacak niteliktedir. Bundan yola çıkılarak istenildiği kadar madde genişletilebilir ve ortaya çok geniş bir biyografya çıkar.

Sözlük maddelerinde ilgili şair ve yazar hakkındaki yazılardan alıntılar yer almakta. Bu tür ufuk açıcı değerlendirmeler o şair/yazarın önemini vurgulamakta. Sözlükte yer verdiğiniz genç şair/yazarlarla ilgili öngörülerinizi zaman doğruluyor mu?

Doğruluyor. İlk basımda yer alan kimi maddeler geçen süre içinde kendilerini nasıl geliştirmişler, görmek olası. Aynı şeyi günümüz için de söyleyebiliriz. Kimi kez birkaç kitabı olduğu için sözlüğe alınması eleştirilenler geçen sürede yapıtlarını nasıl hızla artırmışlar ve gerçekten sözlüğe alınmayı hak etmişler, bu çok açık bir biçimde görülebilir.

*Hikmet Altınkaynak, Türk Edebiyatında Yazarlar ve Şairler, Hürriyet Kitap, İstanbul 2018.

Emel Koşar hakkında

Emel Koşar Eskişehir’de doğdu. İlk ve orta öğrenimini Eskişehir’de tamamladı. 2003’te Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü bitirdi. Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı’nda “Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın Romanlarında Bâtıl İnançlar” adlı teziyle 2005’te Yüksek Lisans, “Yeni Türk Şiirinde Zaman Anlayışı (1923-1990)” adlı teziyle 2009’da Doktora eğitimini tamamladı. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nde öğretim üyesidir. Türk edebiyatı üzerine makalelerini MSGSÜ Fen Edebiyat Fakültesi Dergisi, Sosyal Bilimler-MSGSÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, Türkoloji Kültürü, International Review of Turkology, Yahya Kemal Enstitüsü Mecmuası, Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, Akdeniz–Sanat Dergisi, Türk Edebiyatı, Dergâh, Hürriyet Gösteri, Kitap-lık, Varlık, Şiiri Özlüyorum, Mühür, Özgür Edebiyat ve Kıyı gibi dergilerde yayımladı.

Emel Koşar tarafında yazılan tüm yazılar →

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir