11 MAKALEDE ÜTOPYA EDEBİYATININ UYANIŞI

a. hıdır eligüzel 03 Ekim 2017 0
11 MAKALEDE ÜTOPYA EDEBİYATININ UYANIŞI

YENİ ÇIKANLAR – Ütopyacı ve distopyacı çalışmalara olan ilgi son birkaç yılda oldukça arttı. Bu bağlamda artan fantastik, bilimkurgu dünyasının eserlerini de eklediğimizde sanatseverlere, izleyicilere ve okurlara oldukça zengin bir menü sunulduğunu söyleyebiliriz. Eski kitapların yeni basımlarının yanında alana dönük yeni eserler de yazılmakta. Gregory Claeys’in derlediği, Zeynep Demirsü’nün çevirisini yaptığı Ütopya Edebiyatı İş Bankası Kültür Yayınları ve Özgen Berkol Doğan Bilimkurgu Kütüphanesi iş birliğiyle Türkçeye kazandırıldı.

A. Hıdır Eligüzel  hidireliguzel@gmail.com

Temmuz sıcağında elimdeki Lizbon şehir haritasında okulun kapısına geldiğimde heyecanım daha da katlanmıştı. Öncelikle yönlendirmelerle kayıt masasındaki işleri halletmiş bahçede tanışabileceğim kişileri gözlemliyordum. Bahçedeki çardakların altında hazırlıklar devam ederken oldukça güleç, enerjik ve kibar bir kadın gelip adımı sorduktan sonra kendisini tanıtıverdi. Fátima Vieira. Porto Üniversitesi Amerikan Edebiyatı Bölümünde öğretim görevlisi. Avrupa Ütopya Çalışmaları Derneği Başkanı’ydı. İlk gün tanışmalar ile geçiyordu ki, dinamik ve kusursuz çalışan, detayları izleyebilen bir adam hararetle sunumunu yapıyordu. Eldeki broşürlerden onu takip etmekle bir süre uğraşmama karşın dinlemenin daha verimli bir yol olduğuna ikna oldum. O arada programdan adına bakabilmiştim. Gregory Claeys: Londra Üniversitesi öğretim görevlisi ve İngiliz Ütopyaları alanında çalışmaları bulunuyor. Tabi ki sadece Fátima Vieira ve Gregory Claeys değil, kongreye katkı yapan ve ütopya, distopya alanında çalışmalarda bulunan pek çok duayen kişinin Türkçe’ de kendilerine yer edinememiş olduklarını kısa bir taramada ortaya çıkarmıştım.utopya_edebiyati

KÖTÜ GİDİŞATI UYARAN ÖNGÖRÜLER

Sadece memleket değil dünya da bir yılda birkaç çağ birden dönüşüverdi. Dünya edebiyatı ve sanat dünyası mevcut dünyanın durumu ve geleceğine dönük çıkarımlarını sunarken bildik ama bir süredir göz ardı edilen bir alana tekrar yöneldi. Ütopyalar ve distopyalar. Thomas More’ un Britanya yönetimini ve toplumunu hicvettiği eseri Utopia”nin basımının üzerinden beş yüz yıl geçmiş ancak daha da kötüleşmiş bir dünya ve insanlık keşfetmiştik. Bu keşif yeni değil elbette: Zamyatin, Huxley, Orwell ve nice edebiyatçı, düşünür bu kötü gidişata dair uyarıcı öngörülerini yazmaya başladıklarında 20.yuzyılın başındaydı insanlık.

Tüm bunlara karşın Türkçe’ de ütopya ve distopya literatürünün kısırlığı ancak önceki popüler kitapların tekrar basımlarından öteye gidemedi. Alana ilişkin kitaplar ve çalışmalar gündelik tartışmaların döngüsü içinde bir anda kendini “sanki’ distopyadayız, değil mi?” sessizliğinde kalakaldı.

Bu sessizliği dağıtan bir eser kısa süre önce örneklerini uzun zamandır göremediğimiz bir iş birliği sonucunda okuyuculara sunuldu. Ütopya Edebiyatı. Gregory Claeys’in derlediği kitapta ütopya ve distopya çalışmalarının çağdaş araştırmacılardan bölümler bulunuyor. J.C. Davis, Patrick Parrinder, Fátima Vieira, Kenneth M. Roemer vd. çalışmalarıyla kitaba katkıda bulunanlardan.  Kitap on bir farklı yazarın kaleminden çıkan bölümlerden oluşuyor. Fátima Vieira’nın Ütopya Kavramı makalesi ile başlayan kitap sonrasında J.C. Davis’in Thomas More’un Utopia’sı :Kaynaklar, Miras ve Yorumlama ile türün başlangıç noktasına eğiliyor. Sonraki iki makale Nicole Pohl ve Kenneth M. Roemer ütopyacı dünyanın evrimine ve çeşitlerine eğilerek More sonrası ütopya yazınını değerlendiriyorlar. Aynı zamanda kitabı derleyen Gregory Claeys distopya yazını serimlerken türün klasikleşen yazarlarını konu ediniyor. H.G.Wells, Aldous Huxley ve George Orwell. Distopya geleneğinin temelleri de yine Britanya topraklarının kültürüyle açıklanıyor makalede. Sonraki makalelerde ütopya ve distopya kitaplarında ele alınan temel konular detaylandırılarak incelenmektedir. Bilikurgu (Peter Fitting), Feminizm (Alessa Johns), Sömürgecilik (Lyman Tower Sargent) ve Ekoloji (Brian Stableford) bu bağlamda sayılabilir.

TÜRKİYE’NİN TEK BİLİMKURGU KÜTÜPHANESİ

Kitap İş Bankası Kültür Yayınları tarafından ve Zeynep Demirsü çevirisiyle basıldı. Kitap sahip olduğu içeriğiyle çağdaş ütopya çalışmalarının Türkçeye kazandırılmasında önemli bir boşluğu doldurmasının yanında yeni çalışmaları da vadediyor. Kitapta bir araya gelen önemli araştırmacıların bireysel çalışmalarının Türkçeye kazandırılmasına önayak olabilecek bir kaynak. Ütopya ve distopya okuyucularının da böylesi bir talebinin olacağını düşünüyorum.  

Kitabın Türkçe yayım dünyası için taşıdığı bir diğer nitelik kendine has ve özel bir tema ile kurulmuş olan Özgen Berkol Doğan Bilimkurgu Kütüphanesi etiketini de taşıyor olmasıdır. Özgen Berkol Doğan Bilimkurgu Kütüphanesi 2007 yılında aramızdan ayrılan genç bilim insanı Özgen Berkol Doğan’ın anısını yaşatmak üzere, 2012 yılı Aralık ayında kurulmuş, Türkiye’nin ilk ve tek bilimkurgu kütüphanesidir.

Kütüphane bilimkurgu, fantastik ve korku edebiyatı alanlarında Türkiye’de yayınlanmış eserlerin tümünü ve mümkün olduğunca diğer dillerdeki eserleri edinerek; bu eserlerle, bu eserlere ulaşmak isteyen okuyucuları buluşturma amacını ilke edinmiştir. Bu amaç doğrultusunda kütüphanede sadece Türkçe değil; İngilizce, Fransızca, Almanca, Rusça, İtalyanca, Arapça, Azerice, Sırpça, Ermenice, Hemşince, Yunanca, Polca/Lehçe, Norveççe, Endonezce (Endonezyaca), İbranice, Danca, İspanyolca ve Korece bilimkurgu ve fantastik edebiyat eserleri de bulunmaktadır.

Kadıköy’ deki kütüphane bilginin dayanışma kültürüyle dolaşımına ve seyrine iyi bir örnek.